Son yıllarda “yavaşlamak”, “kendine alan açmak” ve “hiçbir şey yapmamak” neredeyse birer ferdî bakım mottosuna dönüştü. Sosyal medyada paylaşılan loş odalar, buruşuk çarşaflar, battaniyenin ucundan görünen kahve kupaları ve saatlerce elde tutulan telefonlar çağdaş hayatın yorgunluğuna karşı küçük fakat alımlı bir kaçış alanı üzere sunuluyor. Halbuki bu estetik karelerin ardında her vakit dinlenmiş bir vücut ya da yenilenmiş bir zihin yok. Tersine gün uzunluğu yataktan çıkmama hali olarak tanımlanan “bed rotting”, birinci bakışta saf bir molaymış üzere görünse de birden fazla vakit ruhsal zorlanmaların sessiz fakat ısrarcı bir sözü olabiliyor. Uzmanlara nazaran “bed rotting”, çağdaş hayatın suratına yetişemeyen bireylerin geliştirdiği bir kaçınma biçimi. Tükenmişlik, anksiyete ya da depresyon üzere ruhsal durumlarla iç içe geçen bu davranış, kısa vadede inançlı bir mola hissi verse de uzun vadede kişinin hayata iştirak isteğini zayıflatabiliyor. Sosyal medyada romantize edilen bu “yorgunluk estetiği”, gerçekte vücudun değil ruhun, dinlenmeye değil anlaşılmaya ve desteklenmeye gereksinim duyduğunun bir işareti olabiliyor. Pekala, yatakta kalmak ne vakit sağlıklı bir dinlenme, ne vakit ruhsal bir alarm? “Bed rotting” sahiden bir trend mi, yoksa göz ardı edilen bir ruh sıhhati sinyali mi? Klinik psikolog Uluğ Çağrı Beyaz, bu sorulara uzman perspektifinden cevap veriyor.

Instagram / @staylylo

“Bed Rotting” Neden Bu Kadar Yaygınlaştı?
Klinik psikolog Uluğ Çağrı Beyaz’a nazaran “bed rotting”, psikolojideki geri çekilme savunma düzeneğinin çağdaş ve dijitalleşmiş bir versiyonu: “Sosyal medyada gördüğümüz haliyle ‘bed rotting’, kişinin yorganın altına saklanıp yanında atıştırmalıkları ve elinde telefonuyla saatlerce yataktan çıkmaması olarak tanımlanabilir. Klinik literatürde bir teşhis değildir fakat bir davranış biçimi olarak ele alınır.” Bu davranışın, bilhassa dış dünyanın suratına ve taleplerine yetişemediğini hisseden bireylerde ortaya çıktığını belirten Beyaz, kısa vadede rahatlatıcı üzere görünen bu kaçışın uzadığında kişinin aleyhine işlemeye başlayabileceğini vurguluyor. Pekala, yatakta kalmak ne vakit sağlıklı bir dinlenme, ne vakit bir alarm sinyali? Uzmanımız bu farkı da şöyle açıklıyor: “Dinlenme, bittiğinde kişiyi daha enerjik ve hayata dönmeye istekli hissettirir. Bir tamirat sürecidir. Lakin ‘bed rotting’de yataktan çıkıldığında daha yorgun, daha uyuşmuş, hatalı ve zihinsel olarak bulanık hissediliyorsa bu artık dinlenme değil, kaçıştır.” Yatakta geçirilen vakit keyif vermekten çok kanıları susturmak ve vakti öldürmek için kullanılıyorsa bedenin aslında “baş edemiyorum” bildirisi verdiğini söylüyor.

GAP X Summer Fridays

Hangi Noktada Tehlikeli?
Uzmanlara nazaran “bed rotting” bilhassa depresyon, tükenmişlik sendromu ve anksiyete ile güçlü bir ilgi içinde: Tükenmişlikte vücut adeta iflas bayrağını çekiyor, anksiyetede yatak, dış dünyanın tehditlerinden kaçılan inançlı bir sığınak üzere algılanıyor, depresyonda ise “bed rotting” hem bir sonuç hem de hastalığı besleyen bir döngüye dönüşüyor. “Kişi depresif olduğu için yatar, yattıkça hayatı kaçırır, hayatı kaçırdıkça daha da depresif hisseder. Bu kısırdöngü vakitle daha ağır bir ruh haline yol açar. Bu davranış ‘Duygularım o kadar yoğun ya da o kadar boş ki onlarla yüzleşmek yerine kendimi uyuşturmayı seçiyorum’ deme biçimidir. Kişinin hayata iştirak isteğinin azaldığını, dış dünyadaki rollerini askıya aldığını gösterir” diyor Beyaz ve ekliyor: “Başlangıçta gerilim ya da tükenmişliğin bir semptomu olarak ortaya çıkar. Ancak uzun müddet devam ettiğinde uyku nizamını bozar, beslenmeyi tesirler, toplumsal bağları zayıflatır ve fizikî sıhhati da tehdit eder. Yani yangının dumanı olarak başlar, müdahale edilmezse yangının kendisine dönüşebilir.”

Ne Yapılabilir?

• Yatak yalnızca uyku için kullanılmalı.
• Film izlemek, yemek yemek yahut telefona bakmak için kesinlikle diğer bir alana geçilmeli.
• Diş fırçalamak, kısa bir market yürüyüşü üzere küçük maksatlar belirlenmeli.
• Odanın karanlık olmamasına ve sabah güneş ışığı almaya ihtimam gösterilmeli. Gün ışığı, beynin “uyan” sinyallerini tetikler ve ruh halini düzenleyen serotonin üretimini artırır.

Eğer isteksizlik artıyor, günlük sorumluluklar ve ferdî hijyen ihmal edilmeye başlanıyorsa, uzmanımız bunun profesyonel takviye için bir işaret olduğunu da bilhassa vurguluyor.